Ali Ekber ERDEN

Vergi Dairesi Müdürü

 

Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) istisnasının kapsamı ve uygulanma şartları, özellikle engelli bireyler bakımından zaman içinde önemli değişimlere konu olmuştur. Hem yargı içtihatları hem de idari düzenlemeler, istisnanın kapsamını daraltan veya genişleten etkiler doğurmuştur.

Bu süreçte 2025 yılında verilen Anayasa Mahkemesi kararı ve ardından yayımlanan 17 Seri No.lu ÖTV (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği, sistemde köklü bir dönüşüm yaratmıştır.

I. Hukuki Çerçeve ve Eski Düzenleme

4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca önceki düzenleme şu esaslara dayanıyordu:

●       ÖTV istisnası yalnızca aracı bizzat kullanabilecek durumda olan engelli bireylere tanınıyordu.

●       Araçta engelliliğe uygun özel tertibat yaptırılması zorunluydu.

●       Bu şartlar, araç kullanamayacak durumda olan engelli bireylerin istisnadan yararlanamamasına yol açıyordu.

Bu durum uygulamada, engellilik oranı yüksek olsa dahi araç kullanma imkânı bulunmayan bireyler açısından eşitsizlik doğuran bir sonuç ortaya çıkarmıştır.

II. Anayasa Mahkemesi Kararı

(26 Haziran 2025) Anayasa Mahkemesi, ilgili düzenlemeye ilişkin olarak 26 Haziran 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan kararı ile önemli tespitlerde bulunmuştur:

●       Engellilik oranı %90’ın altında olan bireyler arasında yapılan ayrımın objektif ve makul bir gerekçeye dayanmadığı belirtilmiştir.

●       Araç kullanabilen ve kullanamayan engelli bireyler arasında farklı muamele yapılmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu değerlendirilmiştir.

●       Düzenlemenin Anayasa’da güvence altına alınan sosyal devlet ilkesiyle bağdaşmadığı ifade edilmiştir.

●       Sonuç olarak ilgili hüküm iptal edilmiştir.

●       Karar, yalnızca vergi tekniğine ilişkin değil, aynı zamanda engelli haklarına yönelik daha kapsayıcı bir yaklaşımın gerekliliğini ortaya koyan bir içtihat niteliği taşımaktadır.

III. 17 Seri No.lu ÖTV (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği

Anayasa Mahkemesi kararının ardından idare tarafından verilen 9 aylık süre içinde yeni düzenleme yapılmış ve 17 Seri No.lu Tebliğ yayımlanmıştır. Eski uygulama devam etmekle birlikte tebliğde öne çıkan yeni hususlar şu şekildedir:

●       En az %40 oranında ortopedik engeli bulunan bireyler ÖTV istisnasından yararlanabilir hale getirilmiştir.

●       Sürücü belgesi bulunmayan, araç kullanamayacak durumda olan veya ortopedik engelinden kaynaklı sürücü belgesi alamayan kişiler de istisna kapsamına alınmıştır.

●       Aracı bizzat kullanma şartı kaldırılmıştır.

●       İstisna değerlendirmesinde artık temel ölçüt engellilik durumu olmuştur, araç kullanma yeterliliği şartı aranmaz hale gelmiştir.

IV. Yeni Düzenlemenin Uygulamaya Etkisi

●       Araç kullanamayan engelli bireylerin de istisnadan yararlanabilmesi sağlanmıştır.

●       Uygulama, sosyal devlet ilkesine uygun şekilde kapsayıcı hale gelmiştir.

●       Engellilik değerlendirmesinde esas kriter artık fonksiyonel kullanım değil, sağlık durumu ve raporlamadır.

V. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Kriter	Açıklama / Şart
Engel Oranı	En az %40 ve üzerinde ortopedik engel bulunmalıdır.
Engel Niteliği	Engelin mutlaka "ortopedik" nitelikte olması ve sağlık kurulu raporuyla netleştirilmesi gerekir.
Rapor Detayı	Sürücü olamama durumunda; karekodlu veya noter onaylı "Sürücü Olamaz" raporu sunulmalı, bu durumun münhasıran ortopedik engelden kaynaklandığı belirtilmelidir.
Satış Kısıtı	İstisna kapsamında iktisap edilen araçların, kanuni süre dolmadan satılamayacağı kuralı devam etmektedir.

Sonuç

2025 yılında gerçekleşen Anayasa Mahkemesi kararı ve 17 Seri No.lu Tebliğ, ÖTV istisnası uygulamasında önemli bir dönüşümü temsil etmektedir.